استرداد جهیزیه

۲۲ آبان ۱۳۹۵

اموالی که زوجه بر طبق رسوم قدیم به خانه شوهر می آورد،  تحت عنوان جهیزیه شناخته می شود. اصولا زن نیز مانند مرد می تواند در اموال خود هر تصرفی انجام دهد و در واقع در مسائل مالی خود استقلال تام دارد.

 

چند نکته:

  • در خصوص دعوای استرداد جهیزیه و پیشگیری از اختلاف در میزان جهیزیه زوجه می تواند جزییات اموال مربوط به جهیزیه خود را در سیاهه ای یادداشت کند. به این نوشته اصطلاحاً سیاهه جهیزیه گفته می شود.
  • سیاهه جهیزیه تهیه شده توسط زوجه باید به امضای زوج برسد. امضای زوج به سیاهه جهیزیه اعتبار می هد، اما در صورتى که اثر انگشت شوهر نیز در ذیل سیاهه اموال زن درج شود، این موضوع اعتبار این سند عادی را بیشتر خواهد کرد.
  • در سیاهه اموال زوجه ذکر می شود که به عنوان مثال یخچال، ماشین لباسشویى، اجاق گاز و نظایر آن به عنوان جهیزیه تهیه شده است.
  • تا زمانى که شوهر این سیاهه اموال را امضا نکرده باشد و در ضمن دو نفر هم به عنوان شاهد زیر آن سیاهه اموال را امضا نکرده باشند، چنین سیاهه جهیزیه ای اعتبار نخواهد داشت. بهتر است تا شهود امضا کننده ذیل اموال مربوط به جهیزیه، مذکر باشند و ترجیحاً از خویشاوندان زن نیز نباشند.
  • پس از آنکه شوهر و آن دو شاهد زیر سیاهه جهیزیه را امضا کردند، این سیاهه حالت سند عادی را پیدا می کند که در زمان بروز اختلاف می تواند برای اثبات ادعای زن به کمک او بیاید، در حالت دیگر در صورتى که وجهى به شکل مستقیم بابت جهیزیه زن پرداخت شود و به عنوان مثال با این وجه پرداختى وسایل خانه مشترک خریداری شود، باید یک فاکتور معتبر برای هر یک از اموال خریداری شده به نام زوجه تهیه شود.
  • در زمان بروز اختلاف زوجه باید ثابت کند، وسایلى که او خریده بود و به عنوان جهیزیه با خود به خانه بخت آورده در اختیار وی بوده است. زیرا ممکن است زوجه مالى را خریداری کند، اما هیچ وقت آن را به خانه مشترک نبرد. مهم این است که این اموال در قالب جهیزیه به شوهر داده شود یا لااقل در دسترس و اختیار او باشد.
  • سیاهه اموال یک نوع سند عادی به حساب می آید اما در صورتى که سیاهه اموال مربوط به جهیزیه در دفترخانه اسناد رسمی تنظیم شود. این نوشته حکم سند رسمی را پیدا خواهد کرد.
  • همچنین می توان امضای زوجه را در دفترخانه اسناد رسمی گواهى کرد تا در صورت ادعای انکار جعل و تردید توسط شوهر یا دیگران، گواهى مذکور اعتبار داشته باشد. البته چنین رویه ای مرسوم نیست که زوج در دفترخانه اسناد رسمی حاضر شود و از او گواهى امضا بگیرند بلکه به طور معمول خانواده زن فهرستى از اموال مربوط به جهیزیه را یادداشت می کنند و از زوج می خواهند ذیل آن سند عادی را امضا کند تا نشان دهنده این باشد که وسایل یاد شده به عنوان جهیزیه در اختیار او قرار گرفته است.
  • سیاهه اموال مشخصات جهیزیه توصیف می شود که به عنوان مثال دارای چه مارکى است.

در دعوی استرداد جهیزیه می توان به ماده ۶۳ قانون اجرای احکام مدنی استناد نمود که بیان می دارد: از اموال منقول موجود در محل سکونت زوجین آنچه معمولاً و عادتاً مورد استفاده اختصاصی زن باشد متعلق به زن و آنچه مورد استفاده اختصاصی مرد باشد متعلق به شوهر و بقیه از نظر مقررات این قانون مشترک بین آنان محسوب می شود مگر اینکه خلاف آن ثابت گردد.

 

رسیدگی به دعوی استرداد جهیزیه به چه صورت انجام می شود؟

۱. دادگاه بعد از تشکیل اولین جلسه دادرسی در جهت احراز ارکان دعوی به بررسی دلائل، اعم از اسنادی که مؤید وجود اموال در منزل زوج به عنوان جهیزیه زوجه باشد یا اقرار زوج به وجود جهیزیه و بقا و تصرف آن، رسیدگی می نماید.

۲. در صورت صدور قرار تحقیق و معاینه محلی در وقت مقرر تعیین شده، با مهیا بودن وسیله اجرای قرار، عضو مجری تعیین و موضوع قرار به طرفین و عضو مجری تفهیم می گردد. پس از اجرای قرار و اعاده صورت جلسه آن، دادگاه مبادرت به انشای رأی می نماید.

 

آیا شوهر حق فروش جهیزیه زوجه را دارد؟

طبق قانون، شوهر اجازه فروش جهیزیه زن را ندارد زیرا این اموال به زن تعلق دارد و شوهر فقط تا زمان بقای زندگی مشترک حق استفاده از این اموال را دارد. اما گاهی اوقات اتفاق می‌افتد که برخی از مردان اقدام به فروش جهیزیه همسرانشان می‌کنند. گرچه با فروش این اموال توسط شوهر، او مسئول جبران خسارت و برگرداندن عین یا مثل یا قیمت آن است، ولی فروش این اموال از سوی شوهر خیانت در امانت به حساب نمی آید. چون صورت برداری اموال و دریافت امضا از زوج در فهرست جهیزیه دلیل بر رابطه امانی بین آن دو نمی کند، بلکه فقط برای اثبات مالکیت نسبت به آنها است به طوری که در صورت بروز اختلاف، مورد استناد قرار گیرد.

 

متداول ترین سئوالات مطرح شده در مورد استرداد جهیزیه:

  1. آیا زوجه می تواند وقتی مرد در خانه حضور ندارد بدون اجازه وی جهیزیه خود را از خانه خارج کند؟

پاسخ: بله اگر جهیزیه متعلق به زن باشد می تواند حتی در غیاب مرد و بدون اجازه وی آنرا از خانه خارج کند.

 

  1. اگر زوج جهیزیه زوجه را بفروشد، مرتکب جرم خیانت در امانت شده است؟

پاسخ: چون جهیزیه به صورت امانت به مرد سپرده نمی شود در صورت فروش عملش خیانت در امانت نیست اما باید جبران خسارت نماید.

 

مدارکی که مراجعه کنندگان در مورد استرداد جهیزیه نیاز به ارائه دارند:

  1. اصل و یا رونوشت عقدنامه
  2. اصل شناسنامه و کارت ملی
  3. سیاهه جهزیه در صورت موجود بودن